Stress nədir və onunla necə bacarmaq olar?

• Daimi gərginlik, əsəbilik, tez hirslənmək
• Yuxuya getməkdə çətinlik və ya gecə tez-tez oyanmaq
• Baş ağrısı, boyun və çiyinlərdə gərginlik, mədə narahatlığı
• Diqqəti toplamaqda çətinlik, unutqanlıq
• Hər şeyin çox olduğu, vaxtın çatmadığı hissi
• Çox və ya az yemək, siqaret və ya qəhvəni artırmaq

Təhlükə hiss edəndə beyin bədəni “döyüş və ya qaç” rejiminə keçirir: ürək tez döyünür, əzələlər gərilir, nəfəs sürətlənir. Bu, qısa müddətdə faydalıdır. Amma bu rejim uzun müddət açıq qalanda bədən dincələ bilmir. Nəticədə yorğunluq, yuxusuzluq, ağrılar və pis əhval yaranır.

Stress altında çox vaxt istirahəti, idmanı və dostlarla görüşü “sonraya” saxlayırıq, halbuki məhz bunlar bizi bərpa edir. Fikirlər də rol oynayır: “hər şeyi mükəmməl etməliyəm”, “yox deyə bilmərəm”, “mütləq pis bir şey olacaq” kimi düşüncələr gərginliyi artırır. Bəzən isə stressi azaltmaq üçün telefona, şirniyyata və ya siqaretə üz tuturuq — bu, qısa müddətə rahatlıq verir, amma problemi həll etmir.

• Nəfəs: 4 saniyə burundan nəfəs alın, 6 saniyə ağızdan verin. 2–3 dəqiqə təkrarlayın.
• Stress siyahısı: sizi narahat edən hər şeyi yazın və iki qrupa bölün — dəyişə biləcəyim və dəyişə bilməyəcəyim şeylər. Birincilər üçün bir kiçik addım seçin.
• Hər gün 20–30 dəqiqə hərəkət edin: gəzinti də kifayətdir.
• Gündə bir “bərpa anı” planlaşdırın: sevdiyiniz musiqi, çay, bir dostla söhbət.
• Bir dəfə “yox” deyin: bu həftə üzərinizə götürmək istəmədiyiniz bir işdən imtina edin.

Koqnitiv-davranış terapiyasında (KDT) siz stressi artıran fikirləri tanımağı, onlara daha real baxmağı, problemləri addım-addım həll etməyi və gündəlik həyata bərpa edən fəaliyyətləri qaytarmağı öyrənirsiniz. Bu üsullar internet vasitəsilə də yaxşı nəticə verir.

Stress həftələrlə davam edirsə, yuxu, iş və ya münasibətlərə ciddi təsir edirsə, ürək döyüntüsü, nəfəs darlığı və ya ağrılar kimi bədən əlamətləri varsa, əvvəlcə həkimə, sonra psixoloqa müraciət edin. Özünüzə zərər vermək fikirləri varsa, dərhal 112-yə zəng edin.