Oxuyursan, amma yadında qalmır? İmtahan stresi və yaddaş

Beyin imtahanı “təhlükə” kimi qəbul edəndə bədəndə stres hormonları artır. Qısa müddətli stress diqqəti toplamağa kömək edə bilər, amma güclü və uzunmüddətli stress xatırlamağı çətinləşdirir. Narahat fikirlər (“kəsiləcəyəm”, “vaxt çatmayacaq”) də diqqətin bir hissəsini “oğurlayır” və oxuduğumuza ayrılan yer azalır. Ona görə də imtahan stresi yaşayan bir çox insan bildiyi məlumatı da xatırlaya bilmir. Bu, çox geniş yayılmış və tamamilə başa düşülən bir haldır.

• Özünü yoxla, yenidən oxuma. Mətni üçüncü dəfə oxumaq tanış hiss yaradır, amma yaddaşı az möhkəmləndirir. Kitabı bağlayıb yadında qalanı yazmaq və ya özünə sual vermək daha effektivdir.
• Hissə-hissə və təkrarla. Bir mövzunu bir gecədə “əzbərləmək” əvəzinə bir neçə gün ərzində qısa təkrarlar etmək məlumatı daha uzun müddət saxlayır.
• 25 + 5. 25 dəqiqə tam diqqətlə oxu, 5 dəqiqə fasilə ver. Telefonu başqa otağa qoy – onun sadəcə yanında olması belə diqqəti dağıdır.
• Başqasına izah et. Mövzunu dostuna, valideyninə və ya sadəcə güzgüyə izah etmək nəyi bilmədiyini tez göstərir.
• Yuxu da hazırlığın bir hissəsidir. Yuxu zamanı beyin gün ərzində öyrəndiklərini möhkəmləndirir. Gecəni oyaq keçirmək imtahandan əvvəl çox vaxt kömək yox, zərər verir.

• Bədəni sakitləşdir: 4 saniyə nəfəs al, 6 saniyə yavaş-yavaş ver. 2–3 dəqiqə təkrarla. Uzun nəfəs vermə sinir sisteminə “təhlükə yoxdur” siqnalı göndərir.
• Narahat fikri yaz: “Kəsiləcəyəm” fikri gələndə onu kağıza yaz və özünə sual ver: “Bunun üçün nə sübut var? Ən pis halda nə edərdim?” Fikri yazmaq onu başda fırlatmaqdan daha asandır.
• Hər gün bir az hərəkət et: 15–20 dəqiqəlik gəzinti gərginliyi azaldır və diqqəti bərpa edir.
• Müqayisəni azalt: sosial şəbəkələrdə başqalarının “nə qədər oxuduğu” sənin hazırlığın haqqında heç nə demir.

• Yüngül səhər yeməyi ye, çox çay və ya qəhvə içmə – kofein həyəcanı gücləndirir.
• Bakının tıxaclarını nəzərə alıb vaxtında çıx.
• Çətin suala ilişib qalma: keç, sonra qayıt.
• Başın “boşalanda” bir neçə dəfə yavaş nəfəs al. Bu, keçici bir hissdir.

Uşağınızın imtahanı ailə üçün də stresli olur – bu, təbiidir. Amma bəzən yaxşı niyyətlə dediyimiz sözlər təzyiqi artırır. “Neçə bal alacaqsan?” əvəzinə “Bu gün necə keçdi?” soruşmaq, başqa uşaqlarla müqayisə etməmək və nəticədən asılı olmayaraq dəstəyinizi göstərmək uşağa sakit oxumağa kömək edir.

Bir az həyəcan normaldır. Amma narahatlıq həftələrlə yuxunu, iştahı və gündəlik həyatı pozursa, oxumağa ümumiyyətlə başlaya bilmirsənsə və ya ümidsizlik hissi güclənirsə, yaxın biri ilə danış və mütəxəssisə müraciət et. Özünə zərər vermək fikirləri varsa, dərhal 112-yə zəng et.